Қуролли Кучлар. Тарих ва ислоҳотлар жараёни

2017-01-09 14:19:36

ВАТАН МУСТАҚИЛЛИГИ – ОЛИЙ НEЪМАТ

1991- йилнинг 31- августидан Ўзбекистон тарихида янги давр бошланди. Мамлакат тақдирини ҳал этган энг муҳим ушбу кунда Олий Кенгашнинг навбатдан ташқари 12- чақириқ 6- сессияси “Ўзбекистон Республикасининг давлат мустақиллигини эълон қилиш тўғрисида” қарор қабул қилди, шунингдек, тегишли Баёнот билан чиқиб, “Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигининг асослари тўғрисида”ги Қонунн тасдиқлади. Бу билан мамлакатимиз сиёсий, иқтисодий ва халқаро жиҳатдан ўз ҳуқуқларини қонунан мустаҳкамлаб, халқаро ҳамжамиятнинг тўла ҳуқуқли аъзосига айланди. 

Миллий мустақиллик асосларини ҳимоя қилиш масалаларига мустақилликнинг устувормасалаларидан бири сифатида қаралди. Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгашининг навбатдан ташқари ўн иккинчи сессиясида қабул қилинган “Ўзбекистон Республикасининг давлат мустақиллиги тўғрисида”ги баёнотида “Давлат мустақиллиги, ҳудудий яхлитлиги, фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқи ва эркинлигини ҳимоя қилиш мақсадида Ўзбекистон Республикасида Мудофаа ишлари вазирлиги ва Миллий гвардия тузилади. Республика ҳудудида жойлашган СССР Ички ишлар вазирлиги, СССР Давлат хавфсизлик қўмитаси ҳамда ички қўшинлар Ўзбекистон Республикаси тасарруфига олинади” деб кўрсатилган эди. Бу “Ўзбекистон Республикаси давлат мустақиллигининг асослари тўғрисида”ги Қонунда, ҳуқуқий жиҳатдан ва унинг 6-моддасида “Ўзбекистон Республикаси Мудофаа ишлари вазирлигини тузиш, Миллий гвардия ва муқобил хизматни ташкил этиш ҳуқуқига эга” деб мустаҳкамланди. Бу амалда ёш республикага ҳарбий сиёсатни амалга ошириш ҳуқуқини берар эди.

Бу ҳужжатлар Ўзбекистон Республикаси ўз Қуролли Кучларини тузишида ҳуқуқий асос бўлди.

ЎЗБEКИСТОН РEСПУБЛИКАСИ ҚУРОЛЛИ КУЧЛАРИГА ОИД ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАРНИНГ ЯРАТИЛИШИ

“Ўзбекистон Респубикасининг давлат мустақиллиги асослари тўғрисида”ги ҚонунгаасосанЎзбекистон Республикаси Президентининг 1991- йил6- сентябрдаги ФармонибиланМудофаа ишлари вазирлиги ташкил қилиниб, унинг штати ва ваколатлари белгиланди. ЎзбекистонРеспубликаси Президентининг 1991- йил 10- сентябрдаги Фармонига биноан Мудофаа ишлари вазири айни вақтда Миллий гвардия қўмондони этиб тайинланди.

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1991- йил 25- октябрдаги қарорига биноан Мудофаа ишлари вазирлигининг ҳуқуқий мақоми, тузилиши ва Низоми тасдиқланди. Вазирлик маҳаллий ҳарбий бошқарув органлари, Фуқаролар мудофааси штаби ва армия сафидан ташқаридаги хизматнинг махсус бошқармаси негизида ташкил қилинди. Кейинчалик Туркистон ҳарбий округининг бошқарув органлари негизида Мудофаа ишлари вазирлиги Бош штаби ва бошқармаси ҳамда уларнинг жойлардаги қуйибўлинмаларитузилди.

Ўзбекистон РеспубликасиПрезидентнинг 1992- йил 14- январдаги Фармонига мувофиқ Ўзбекистон Республикасиҳуқуқиясосдаўз Қуролли Кучларини ташкил этганлигиэълон қилинди. Навбатдаги вазифа – миллийҚуролли Кучларимизнинг фаолиятинийўлгасоладиганҳуқуқий асосларни яратиш, амалда қўллаш, тарихиймақсадвавазифаларга ҳамоҳанг равишда ташкиллаштириш эди.

ҚУРОЛЛИ КУЧЛАРНИНГ ТАШКИЛ ЭТИЛИШИ

1991- йил 31- августда қабул қилинган “Ўзбекистон Республикаси давлат мустақилли-гининг асослари тўғрисида”ги Қонун ва 1991- йил 30- декабрда Минск шахридаташкилтопган Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлигигааъзо давлатлар раҳбарларитомонидан имзоланган“Қуролли Кучлар ва чегара қўшинлари хусусидаги битим”га мувофиқ, шунингдек, собиқ иттифоқидораларитомониданумумий қўшинларнинг пул таъминоти тўхтатилганлигиниинобатгаолиб,1992- йил 14- январкуни Ўзбекистон Республикаси Олий Кенгаши республика ҳудудида жойлашган бирлашма, қўшилма, ҳарбий қисмвамуассасалар, ҳарбийбилимюртлари, корхонаваташкилотлариҳамдасобиқСССРнинг бошқа ҳарбий тузилмалари Ўзбекистон Республикаситасарруфигаўтказилганлигитўғрисида қарор қабул қилди.

1992- йилдан эътиборан республикамиз ҳудудидагибарча ҳарбий таълим муассасаларининг штат тузилмаси такомиллаштирила бошланди. Жумладан, Тошкент олий умумқўшин қўмондонлик билим юрти, Чирчиқ олий танк қўмондонлик-муҳандисликбилим юрти, Самарқанд олиявтомобил қўмондонлик-муҳандислик билим юрти – кўп тармоқли ўқув муассасаларига айланди.

МИЛЛИЙ ГВАРДИЯ

Миллий гвардияга Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 1992- йил 23- январдаги қарори билан асос солинди. Усобиқ Иттифоқнинг ички ишлар вазирлигигақарашли, Ўзбекистон ҳудудида жойлашганҳарбийқисмнегизида тузилганбўлиб, миллий Қуролли Кучларимизнинг таркибий қисмигаайланди.

Миллий гвардиянинг асосий вазифаси — Ўзбекистон Республикасининг давлат суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини, фуқароларнинг конституциявий ҳуқуқ ва эркинликларини муҳофаза қилишдир. Гвардия таркиби фуқароларни ҳарбий хизматга мажбурий ва кўнгиллиравишдачақиришорқалиташкилетилди. Гвардия зиммасига бир қанча ўзига хос вазифалар, жумладан, давлат ҳокимиятининг олий органларини қўриқлаш, жамоат тартибини таъминлашда иштирокетиш, чет давлатларнинг расмий вакилларини тантаналикутиб олиш, давлат миқёсидагимаросимларда иштирок этиш юкланган. Шу мақсадда гвар-дия таркибида фахрий қоровул ротаси тузилги.

ЧEГАРА ҚЎШИНЛАРИ

Мустақилликнинг илк кунлариданоқ мамлакат раҳбарияти, шахсан Ўзбекистон Республикаси Президенти Ислом Каримов томонидан Чегара қўшинлари шакллантирилишига алоҳида эътибор қаратилганлигини таъкидлаб ўтмоқ жоиздир.
Чегара қўшинларининг шаклланиш солномаси 1992- йилдан бошланган. Собиқ Иттифоқнинг парчаланиб кетиши натижасида мустақил давлатлар ташкил топиши, миллатлараро, этник ва диний характердаги зиддий атларнинг кескинлашуви чегара қўшинларини ташкил этиш жараёнини янада жадаллаштириб юборди.Ёш суверен давлатимизнинг чегарасини ишончли қўриқлаш, миллий хавфсизликни таъминлаш вазифаси олгари сурилди.

1992- йил24- мартда Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармони билан Ўзбекистон Республикаси Миллий хавфсизлик хизмати Чегара қўшинлари бошқармаси ташкил этилди.

ҲАВО ДEСАНТ ҚЎШИНЛАРИ

Ихчам ва ҳаракатчан кучлар ўрни азалдан долзарб бўлиб келган. Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучларининг Ҳаво-десант қўшинлари –миллий армиямизнинг десантчилар жанговар машиналари, ўзиюрар артиллерия қурилмалари, танклар, зирҳли транспортёрлар, танкка қарши самарали қуроллар ва зенит воситалари, стволли ва реактив артиллерия, қудратли автоматик қуроллар, алоқа ва бошқарувнинг замонавий аппаратлари билан қуролланган, пухта тайёрланган жанговар қисмидир. Ушбу қўшинларнинг асосий вазифаси ҳаво транспорти авиацияси ёрдамида мустақил жанговар ҳаракатлар олиб боришсаналади.

ҲАРБИЙ-ҲАВО КУЧЛАРИ

Ҳарбий-ҳаво кучлари Қуролли Кучларнинг энг юқори манёврчан тури саналади. Улар қуруқликдаги қўшинларни авиацион жиҳатдан қўллаб-қувватлаш, ҳаво десантчиларини ташлаш (тушуриш), моддий воситаларни ташиш, ҳаво разведкасини олиб бориш, йирик операцияларнинг бориши ва хотимасига жанговар таъсир кўрсатиш, республика ҳаво сарҳадларини ишончли қўриқлаш каби имкониятга эга.

Ҳарбий-ҳаво кучлари зиммасига душманнинг ҳаво нишонлари ва қуруқликдаги қўшинларини яксон қилиш, давлат ва ҳарбий бошқарув тизими, фронт ва ҳарбий-иқтисодий объектлари ҳамда транспорт коммуникацияларига зарба бериш вазифаси юкланган.

Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий-ҳаво кучлари бомбардимончи, қирувчи-бомбардимончи, қирувчи авиация, ҳужумкор, разведка ва транспорт авиацияси, шунингдек, кўп мақсадли вертолёт авиациясидан иборат.

ҲАВО ҲУЖУМИДАН МУДОФАА ҚЎШИНЛАРИ

Ҳаво ҳужумидан мудофаа қўшинлари республиканинг маъмурий-сиёсий, иқтисодий-саноат марказлари, қўшинлар туркумларини, шунингдек муҳим ҳарбий ва бошқа объектларни душманнинг ҳаво зарбасидан ҳимоя этишга мўлжалланган. Уларнинг асосий вазифаси душман томонидан ҳаво ҳужуми бошланганлигини аниқлаш, бу ҳақда ҳабар бериш ҳамда душманнинг ҳаводаги учиш аппаратларини йўқ қилишдан иборат. Ушбу вазифаларни бажариш мақсадида ҳаво ҳужумидан мудофаа қўшинларида тинчлик даврида жанговар навбатчилик жорий этилган. Уруш даврида эса қуруқликдаги қўшинларнинг ҳаво ҳужумидан мудофаа воситалари ва Ҳарбий-ҳаво кучлари билан биргаликда ҳаво ҳужумидан мудофаанинг бирлашган тизимини ташкил этади. 

МАХСУС ҚЎШИНЛАР

Жанг муваффақияти кўп жиҳатдан алоқа қўшинларига боғлиқдир. Улар зиммасигақўшинлар ва қуролларни бошқариш тизимидаги ахборот алмашинувини таъминлаш вазифаси юкланган. Алоқа қўшинлари жанг боришигасимли алоқа, радиоалоқа, махфийлаштирилган алоқа воситалари билан таъсир ўтказади. Махсус қўшинларимизнинг яна бир тури муҳандислик-қурилиш қўшинларидир. УшбуқўшинларҚуролли Кучларимизнинг инфратузилмасини тараққиетиш, давлатнинг стратегик иқтисодий дастурини амалга ошириш гаҳисса қўшиб келмоқда. Уруш шароитида мазкур қўшинларга мудофаа истиҳкомлари ва иншоотларини қурилиш ҳамда коммуникация тармоқларини яратиш, шунингдек қутқарув-авария ишларини бажариш юкланган.

Хато тўғрисида маълум қилиш Транслит